Tọa đàm khoa học về cơ chế quản lý và tài chính đặc thù đối với nhiệm vụ khoa học xã hội và nhân văn

Ngày 12.8.2026, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM phối hợp với Vụ Khoa học Xã hội, Nhân văn và Tự nhiên, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Tọa đàm khoa học “Cơ chế quản lý và tài chính đặc thù đối với nhiệm vụ khoa học xã hội và nhân văn”. Tọa đàm là diễn đàn để các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và đại diện các tổ chức nghiên cứu, đào tạo trao đổi, góp ý cho việc hoàn thiện cơ chế quản lý, tài chính phù hợp với đặc thù của lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn.

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, TS. Phan Thanh Định, Phó Hiệu trưởng Nhà trường, cho rằng trong bối cảnh đổi mới quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, yêu cầu đặt ra không chỉ là đầu tư bao nhiêu mà quan trọng hơn là đầu tư như thế nào để nguồn lực có thể tạo ra tri thức, chính sách và những giá trị phát triển lâu dài. Đối với khoa học xã hội và nhân văn, nhiều sản phẩm nghiên cứu không thể được nhìn nhận đơn thuần bằng giá trị thương mại hoặc những kết quả có thể đo lường ngay. Đó có thể là mô hình phát triển, kiến nghị chính sách, công trình nghiên cứu lịch sử, văn hóa hay những dự báo có giá trị đối với quá trình phát triển. Chính vì vậy, việc nghiên cứu cơ chế quản lý và tài chính cần xuất phát từ đặc thù của từng loại nhiệm vụ và giá trị mà nghiên cứu tạo ra.

Từ thực tiễn này, TS. Phan Thanh Định gợi mở ba vấn đề trọng tâm gồm “phân loại đúng để quản lý và đầu tư đúng”, đổi mới cơ chế tài chính theo hướng lấy kết quả và tác động làm trung tâm và tăng cường kết nối giữa nghiên cứu với chính sách. Theo đó, kết quả nghiên cứu không chỉ dừng lại ở khâu nghiệm thu mà cần được chuyển hóa thành luận cứ, bằng chứng và khuyến nghị phục vụ quá trình xây dựng, thực thi và đánh giá chính sách. TS. Phan Thanh Định cũng nhấn mạnh vai trò của các trường đại học và viện nghiên cứu trong việc kết nối tri thức với thực tiễn phát triển, kết nối giới nghiên cứu với cơ quan quản lý, qua đó góp phần đưa các kết quả khoa học xã hội và nhân văn vào giải quyết những vấn đề thực tiễn của TP.HCM, khu vực phía Nam và cả nước.

Trình bày báo cáo đề xuất tại Tọa đàm, TS. Nguyễn Thành Trung, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Xã hội, Nhân văn và Tự nhiên, Bộ Khoa học và Công nghệ, chỉ ra một số vấn đề trong cơ chế hiện hành như chưa có khung phân loại nhiệm vụ làm căn cứ áp dụng cơ chế quản lý và tài chính; một cơ chế tương đối đồng nhất đang được áp dụng cho nhiều loại nhiệm vụ khác nhau về bản chất; định mức, thủ tục chưa phản ánh đầy đủ lao động trí tuệ, dữ liệu, khảo sát và chuyên gia; việc đánh giá, nghiệm thu còn thiên về sản phẩm trực tiếp và thủ tục hơn là mức độ sử dụng và tác động của kết quả nghiên cứu.

Từ đó, báo cáo đề xuất nguyên tắc không xây dựng một cơ chế tài chính chung cho mọi nhiệm vụ, mà thiết kế cơ chế tài chính tương ứng với từng loại nhiệm vụ khoa học xã hội và nhân văn. Cùng với việc phân loại nhiệm vụ trước khi lựa chọn cơ chế quản lý và tài chính, cách tiếp cận mới hướng đến chuyển từ kiểm soát đầu vào sang quản lý theo kết quả, rủi ro và tác động; tăng quyền tự chủ đi đôi với minh bạch, trách nhiệm giải trình và hậu kiểm.

Theo đề xuất, Khung phân loại đa chiều nhiệm vụ KHXH&NV được xây dựng trên nhiều phương diện, gồm mục tiêu và sản phẩm; phương thức đầu tư; nhân lực và tổ chức; phạm vi và thời gian. Một nhiệm vụ có thể đồng thời được nhận diện theo nhiều chiều để lựa chọn phương thức quản lý và đầu tư phù hợp.

Báo cáo đồng thời đề xuất ma trận “loại nhiệm vụ, cơ chế tài chính”, trong đó từng nhóm nhiệm vụ như nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu chính sách, điều tra xã hội học, xây dựng cơ sở dữ liệu, bộ chỉ số, phát triển nhóm nghiên cứu mạnh hay sản phẩm khoa học phục vụ lợi ích công được gắn với phương thức đầu tư, cấp kinh phí và tiêu chí đánh giá khác nhau.

Tại Tọa đàm, các chuyên gia được mời trao đổi về mức độ phù hợp của Khung phân loại đa chiều; những loại nhiệm vụ cần ưu tiên áp dụng cơ chế tài chính đặc thù; tiêu chí phân biệt nghiên cứu phục vụ chính sách; cơ chế đánh giá mức độ sử dụng và tác động của kết quả nghiên cứu cũng như những nội dung cần được thể chế hóa hoặc hướng dẫn trong thời gian tới.